30 شماره آخر

  • شماره 3843 -
  • ۱۳۹۹ يکشنبه ۲۷ مهر
روزنامه در یک نگاه
امکانات
روزنامه در یک نگاه ورق بزنید دریافت همه صفحات
تبلیغات
روزنامه شرق روزنامه شرق نارون

به بهانه انتشار فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو

دیرهنگام اما راهگشا و بااهمیت

کاوه معصومی.پژوهشگر مسائل اجتماعی در حوزه آب و محیط زیست

انتشار فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو اگر از جنبه تدوین و ارائه دسته‌بندی‌شده خدمات مورد انتظار از مطالعات اجتماعی در فرایند پیدایش، مطالعه، طراحی، اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های توسعه منابع آب، اقدامی نوآورانه نباشد، یقینا به خاطر توجه به ضرورت بهبود و اصلاح نظام حکمرانی آب ایران در مقیاس طرح‌ و پروژه، حامل رویکردی تازه و راهگشاست. در دو دهه گذشته تأکید بر اهمیت موضوعات اجتماعی در طرح‌های توسعه منابع و آبیاری، مسئله عدم کفایت نیروی انسانی متخصص در حوزه علوم اجتماعی هم در بدنه وزارت نیرو و هم در شرکت‌های مهندسی مشاور و پیمانکار، ضرورت توسعه و تقویت ظرفیت‌های نهادی به‌ویژه در جوامع محلی و مدیریت مشارکتی آبیاری و همچنین ضعف ارتباط میان نظام آموزش عالی کشور در حوزه علوم انسانی با نیازهای صنعت آب، موضوعاتی تکراری و تا حدودی ملال‌آور در گفته‌ها و نوشته‌های صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران طرح‌های توسعه منابع آب بوده است. فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو در زمانی منتشر شده که فنون تسهیلگری با داعیه گره‌گشایی از مشکلات اجتماعی کارفرمایان و پیمانکاران و جلب همراهی جوامع محلی با طرح‌ها، به‌مثابه بدیلی قدرتمند برای مطالعات اجتماعی، مطرح شده است. در سال‌های اخیر سرعت عمل و سادگی فنون تسهیلگری درباره حل مشکلات کارفرمایان و پیمانکاران در مواجهه با معارضان طرح‌های اجرائی- بخوانید جوامع محلی- در مقایسه با خروجی‌های زمان‌بر، کم‌اثر و غالبا بی‌ارتباط با مسائل و مشکلات واقعی طرح‌ها عرصه را برای انجام مطالعات به نحو فزاینده‌ای تنگ و تنگ‌تر کرده و به ‌نوعی به بی‌باوری در اذهان تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان و مجریان طرح‌ها درباره نقش و اهمیت و اثربخشی مطالعات اجتماعی در طرح‌های توسعه منابع آب دامن زده است. این در حالی است که مسائل و مشکلات اجتماعی در زمینه بهره‌برداری از منابع آب در قالب طرح‌های توسعه، ابعادی به‌شدت نگران‌کننده و سیاسی- امنیتی به خود گرفته و در همین شرایط است که متخصصان علوم اجتماعی باید آستین‌ها را بالا زده و وارد معرکه شوند. جز کارشناسان علوم اجتماعی از چه کسی می‌توان انتظار تبیین مسئله و پاسخ‌گویی به مسائل و مشکلات حاد اجتماعی طرح‌ها و در رأس همه آنها معضل عدم همراهی و مشارکت مردمی را داشت؟ متخصصان و پژوهشگران اجتماعی حوزه آب و انرژی و محیط زیست کشور باید با جمع‌بندی از درس‌آموخته‌های 20‌ساله اخیر خود و با درکی عمیق از موفقیت‌ها و شکست‌ها، از اندرزگویی در باب فواید مطالعات اجتماعی و اصرار بر گرته‌برداری از تجربیات سایر کشورها و این‌همانی‌کردن شرایط در زمینه توسعه مشارکت‌های مردمی - بی‌توجه به شرایط و ویژگی‌های نظام حکمرانی آب در ایران و الگوهای توسعه اقتصادی و جایگاه مهم دولت‌ها در مدیریت آب و آبیاری به‌ویژه در قالب اَبَر‌طرح‌های آبی دست بردارند. متخصصان علوم اجتماعی هرگز - حتی در مهیا‌ترین شرایط- نمی‌توانند با تکرار واگویه‌های نظری صرف و پرهیز از توسعه یا تولید نظریه و بی‌توجهی به ضرورت اتخاذ رویکردی علمی –کاربردی در طرح‌های توسعه، اثر‌بخشی علوم اجتماعی را به نمایش بگذارند. فهرست خدمات مطالعات اجتماعی با رویکرد بهبود و اصلاح و در صورت امکان برساخت نظام حکمرانی آب در مقیاس طرح‌ها و پروژه‌های وزارت نیرو، فرصت و بستر مناسبی است برای بازگشت و عرض اندام علوم اجتماعی در طرح‌های توسعه منابع آب و انرژی است. با استفاده این فهرست خدمات مطالعات اجتماعی می‌توانند نشان دهند که تسهیلگری به‌عنوان یک روش با وجود مزایای بی‌شمار آن هرگز نمی‌تواند جایگزینی برای انجام مطالعات اجتماعی علمی-کاربردی در محدوده طرح و پروژه باشد. باید با خوش‌بینی به استقبال فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو برویم. راه طولانی و دشوار بهبود و اصلاح حکمرانی آب در ایران با همین گام‌های کوچک و در‌عین‌حال مهم آغاز می‌شود. سیاست وزارت نیرو مبنی بر تقویت ظرفیت‌های تخصصی در عرصه مطالعات اجتماعی و ضرورت توجه به اهمیت موضوعات اجتماعی در حکمرانی آب و انرژی کشور که پیش‌تر خود را در قالب تأسیس مرکز امور اجتماعی مسائل آب و انرژی در ستاد وزارت نیرو نشان داده بود، اکنون با انتشار فهرست خدمات و مقدمات رویکردی آن از صراحت و شفافیت بیشتری برخوردار شده است. حتی اگر محدودیت‌های پیش‌بینی‌پذیر در یک ساختار ‌ و دیوان‌سالارانه و سخت‌جان محدودیت‌هایی را بر این سیاست تحمیل کند و از کارایی و تحرک آن بکاهد، باز هم توجه واقع‌بینانه و مبتنی بر مقدورات و شدنی‌های وزارت نیرو به تقویت جنبه‌های اجتماعی در راستای بهبود ساختار و عملکرد نهاد حکمرانی آب در مقیاس طرح و پروژه، اقدامی شایسته و ناگزیر و البته دیرهنگام است.

 

ارسال دیدگاه شما

ساعت
روزنامه شرق
عنوان صفحه‌ها

شماره 3570

تاریخ ۱۳۹۹/۴/۵

نور نوشت
کارتون

به بهانه انتشار فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو

دیرهنگام اما راهگشا و بااهمیت

کاوه معصومی.پژوهشگر مسائل اجتماعی در حوزه آب و محیط زیست

انتشار فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو اگر از جنبه تدوین و ارائه دسته‌بندی‌شده خدمات مورد انتظار از مطالعات اجتماعی در فرایند پیدایش، مطالعه، طراحی، اجرا و بهره‌برداری از طرح‌های توسعه منابع آب، اقدامی نوآورانه نباشد، یقینا به خاطر توجه به ضرورت بهبود و اصلاح نظام حکمرانی آب ایران در مقیاس طرح‌ و پروژه، حامل رویکردی تازه و راهگشاست. در دو دهه گذشته تأکید بر اهمیت موضوعات اجتماعی در طرح‌های توسعه منابع و آبیاری، مسئله عدم کفایت نیروی انسانی متخصص در حوزه علوم اجتماعی هم در بدنه وزارت نیرو و هم در شرکت‌های مهندسی مشاور و پیمانکار، ضرورت توسعه و تقویت ظرفیت‌های نهادی به‌ویژه در جوامع محلی و مدیریت مشارکتی آبیاری و همچنین ضعف ارتباط میان نظام آموزش عالی کشور در حوزه علوم انسانی با نیازهای صنعت آب، موضوعاتی تکراری و تا حدودی ملال‌آور در گفته‌ها و نوشته‌های صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران طرح‌های توسعه منابع آب بوده است. فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو در زمانی منتشر شده که فنون تسهیلگری با داعیه گره‌گشایی از مشکلات اجتماعی کارفرمایان و پیمانکاران و جلب همراهی جوامع محلی با طرح‌ها، به‌مثابه بدیلی قدرتمند برای مطالعات اجتماعی، مطرح شده است. در سال‌های اخیر سرعت عمل و سادگی فنون تسهیلگری درباره حل مشکلات کارفرمایان و پیمانکاران در مواجهه با معارضان طرح‌های اجرائی- بخوانید جوامع محلی- در مقایسه با خروجی‌های زمان‌بر، کم‌اثر و غالبا بی‌ارتباط با مسائل و مشکلات واقعی طرح‌ها عرصه را برای انجام مطالعات به نحو فزاینده‌ای تنگ و تنگ‌تر کرده و به ‌نوعی به بی‌باوری در اذهان تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان و مجریان طرح‌ها درباره نقش و اهمیت و اثربخشی مطالعات اجتماعی در طرح‌های توسعه منابع آب دامن زده است. این در حالی است که مسائل و مشکلات اجتماعی در زمینه بهره‌برداری از منابع آب در قالب طرح‌های توسعه، ابعادی به‌شدت نگران‌کننده و سیاسی- امنیتی به خود گرفته و در همین شرایط است که متخصصان علوم اجتماعی باید آستین‌ها را بالا زده و وارد معرکه شوند. جز کارشناسان علوم اجتماعی از چه کسی می‌توان انتظار تبیین مسئله و پاسخ‌گویی به مسائل و مشکلات حاد اجتماعی طرح‌ها و در رأس همه آنها معضل عدم همراهی و مشارکت مردمی را داشت؟ متخصصان و پژوهشگران اجتماعی حوزه آب و انرژی و محیط زیست کشور باید با جمع‌بندی از درس‌آموخته‌های 20‌ساله اخیر خود و با درکی عمیق از موفقیت‌ها و شکست‌ها، از اندرزگویی در باب فواید مطالعات اجتماعی و اصرار بر گرته‌برداری از تجربیات سایر کشورها و این‌همانی‌کردن شرایط در زمینه توسعه مشارکت‌های مردمی - بی‌توجه به شرایط و ویژگی‌های نظام حکمرانی آب در ایران و الگوهای توسعه اقتصادی و جایگاه مهم دولت‌ها در مدیریت آب و آبیاری به‌ویژه در قالب اَبَر‌طرح‌های آبی دست بردارند. متخصصان علوم اجتماعی هرگز - حتی در مهیا‌ترین شرایط- نمی‌توانند با تکرار واگویه‌های نظری صرف و پرهیز از توسعه یا تولید نظریه و بی‌توجهی به ضرورت اتخاذ رویکردی علمی –کاربردی در طرح‌های توسعه، اثر‌بخشی علوم اجتماعی را به نمایش بگذارند. فهرست خدمات مطالعات اجتماعی با رویکرد بهبود و اصلاح و در صورت امکان برساخت نظام حکمرانی آب در مقیاس طرح‌ها و پروژه‌های وزارت نیرو، فرصت و بستر مناسبی است برای بازگشت و عرض اندام علوم اجتماعی در طرح‌های توسعه منابع آب و انرژی است. با استفاده این فهرست خدمات مطالعات اجتماعی می‌توانند نشان دهند که تسهیلگری به‌عنوان یک روش با وجود مزایای بی‌شمار آن هرگز نمی‌تواند جایگزینی برای انجام مطالعات اجتماعی علمی-کاربردی در محدوده طرح و پروژه باشد. باید با خوش‌بینی به استقبال فهرست خدمات مطالعات اجتماعی طرح‌های وزارت نیرو برویم. راه طولانی و دشوار بهبود و اصلاح حکمرانی آب در ایران با همین گام‌های کوچک و در‌عین‌حال مهم آغاز می‌شود. سیاست وزارت نیرو مبنی بر تقویت ظرفیت‌های تخصصی در عرصه مطالعات اجتماعی و ضرورت توجه به اهمیت موضوعات اجتماعی در حکمرانی آب و انرژی کشور که پیش‌تر خود را در قالب تأسیس مرکز امور اجتماعی مسائل آب و انرژی در ستاد وزارت نیرو نشان داده بود، اکنون با انتشار فهرست خدمات و مقدمات رویکردی آن از صراحت و شفافیت بیشتری برخوردار شده است. حتی اگر محدودیت‌های پیش‌بینی‌پذیر در یک ساختار ‌ و دیوان‌سالارانه و سخت‌جان محدودیت‌هایی را بر این سیاست تحمیل کند و از کارایی و تحرک آن بکاهد، باز هم توجه واقع‌بینانه و مبتنی بر مقدورات و شدنی‌های وزارت نیرو به تقویت جنبه‌های اجتماعی در راستای بهبود ساختار و عملکرد نهاد حکمرانی آب در مقیاس طرح و پروژه، اقدامی شایسته و ناگزیر و البته دیرهنگام است.

 

ارسال دیدگاه شما